Uglerod emissiyalarini kamaytirish maqsadlari

QARSHI DAVLAT UNIVERSITETI
UGLEROD EMISSIYALARINI KAMAYTIRISH MAQSADLARI
(SCOPE 1 VA SCOPE 2)
2024–2050

Qarshi davlat universitetining Scope 1 va Scope 2 toifalariga kiruvchi issiqxona gazlari (GHG) emissiyalarini kamaytirish bo‘yicha uzoq muddatli maqsadlari universitetning 2024–2025 yillardagi tasdiqlangan emissiya ma’lumotlariga asoslangan bo‘lib, xalqaro iqlim majburiyatlari, xususan Parij kelishuvi talablariga muvofiq ishlab chiqilgan. Hujjatda 2050 yilgacha uglerod neytralligiga (Net Zero) erishish yo‘li bosqichma-bosqich ko‘rsatib berilgan.

Mazkur maqsadlar universitet tasarrufidagi barcha asosiy infratuzilma obyektlarini, jumladan o‘quv binolari, ma’muriy binolar, talabalar turar joylari, laboratoriyalar va boshqa yordamchi inshootlarni qamrab oladi.

Scope 1 emissiyalariga tabiiy gaz, ko‘mir va universitetga tegishli transport vositalarida ishlatiladigan yoqilg‘i natijasida hosil bo‘ladigan to‘g‘ridan-to‘g‘ri emissiyalar kiradi. Scope 2 emissiyalariga esa universitet tomonidan iste’mol qilinadigan elektr energiyasi bilan bog‘liq bilvosita emissiyalar kiradi.

2024–2025 yillar uchun boshlang‘ich emissiya ko‘rsatkichlari quyidagi jadvalda keltirilgan.

Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, Scope 1 emissiyalarining asosiy qismi isitish tizimlarida ishlatiladigan tabiiy gaz hissasiga to‘g‘ri keladi. Scope 2 emissiyalari esa to‘liq elektr energiyasi iste’moli bilan bog‘liq.

Qarshi davlat universiteti 2050 yilga borib Scope 1 va Scope 2 emissiyalarini nol darajaga (Net Zero) tushirishni o‘z oldiga strategik maqsad qilib qo‘yadi. Ushbu yakuniy maqsadga erishish uchun oraliq bosqichlar quyidagicha belgilangan.

Emissiyalarni kamaytirish maqsadlari

Scope 1 emissiyalarini kamaytirish asosan isitish tizimlarini transformatsiya qilish, yuqori emissiyali yoqilg‘ilarni bosqichma-bosqich bekor qilish hamda transport tizimini modernizatsiya qilish orqali amalga oshiriladi. Tabiiy gazdan foydalanish hozirgi kunda asosiy emissiya manbasi bo‘lib, uni elektr asosidagi isitish texnologiyalari, xususan issiqlik nasoslari bilan almashtirish rejalashtirilgan. Shu bilan birga, binolarning issiqlik izolyatsiyasini yaxshilash orqali umumiy energiya talabi kamaytiriladi.

Ko‘mir yuqori emissiya koeffitsientiga ega bo‘lganligi sababli, uni ishlatish 2030 yilga qadar to‘liq to‘xtatiladi. Bu qisqa muddat ichida sezilarli emissiya kamayishiga olib keladi.

Transport vositalaridan kelib chiqadigan emissiyalarni kamaytirish maqsadida universitet bosqichma-bosqich elektr transport vositalariga o‘tadi. Bu esa uzoq muddatda yoqilg‘i asosidagi emissiyalarni deyarli to‘liq yo‘q qilish imkonini beradi.

Scope 2 emissiyalarini kamaytirish elektr energiyasi iste’molini optimallashtirish va qayta tiklanuvchi energiya manbalarini kengaytirish orqali amalga oshiriladi. Universitetda LED yoritish tizimlari joriy etilgan bo‘lib, bu energiya samaradorligini oshirishga xizmat qilmoqda. Keyingi bosqichda asosiy e’tibor quyosh energiyasidan foydalanishni kengaytirishga qaratiladi. Universitet hududida quyosh panellarini o‘rnatish orqali elektr energiyasining muhim qismini qayta tiklanuvchi manbalardan olish rejalashtirilgan. Shu bilan birga, energiya iste’molini nazorat qilish va optimallashtirish uchun zamonaviy monitoring tizimlari joriy etiladi.

Scope 1 va Scope 2 emissiyalarining umumiy kamayish dinamikasi quyidagi jadvalda keltirilgan.

Mazkur maqsadlarning amalga oshirilishi doimiy monitoring va boshqaruv tizimi orqali ta’minlanadi. Universitet har yili ISO 14064-1 standartiga muvofiq issiqxona gazlari inventarizatsiyasini amalga oshiradi. Ichki auditlar muntazam ravishda o‘tkazilib, tashqi auditlar orqali ma’lumotlarning ishonchliligi ta’minlanadi.

Asosiy ko‘rsatkichlar sifatida umumiy emissiya hajmi, qayta tiklanuvchi energiya ulushi va energiya samaradorligi darajasi monitoring qilinadi. Ushbu natijalar universitetning barqarorlik hisobotlariga va xalqaro reyting tizimlariga integratsiya qilinadi.