SDG 5: Gender tengligi

Umumiy ma'lumot

Barqaror rivojlanishning 5-maqsadi gender tengligini ta'minlash va barcha ayollar hamda qiz bolalarning huquq va imkoniyatlarini kengaytirishga qaratilgan. Keyingi o'rinlarda bu maqsad SDG 5 deb yuritiladi.

Barqaror rivojlanish maqsadlari o'zaro chambarchas bog'liq bo'lib, gender tengligi ham ijtimoiy, iqtisodiy va ekologik barqarorlikning asosiy tayanchlaridan biri hisoblanadi.

Asosiy maqsadlar va ko'rsatkichlar

SDG 5 ni amalga oshirish uchun 9 maqsad va 14 ko'rsatkich belgilangan. Birinchi 6 ta maqsad natijaga yo'naltirilgan maqsadlar bo'lib, ular quyidagilarni qamrab oladi:

• hamma joyda barcha ayollar va qizlarga nisbatan kamsitishning barcha shakllarini tugatish
• ayollar va qizlarning zo'ravonligi, ekspluatatsiyasi va tazyiqlariga chek qo'yish
• erta va majburiy nikoh, ayollar jinsiy a'zolarini kesish kabi zararli amaliyotlarga barham berish
• tug'ruqdan keyingi bolalarni parvarish qilish qiymatini oshirish va onalarni har tomonlama rag'batlantirish
• xotin-qizlarning yetakchilik va qarorlar qabul qilishdagi to'liq ishtirokini ta'minlash
• universal reproduktiv huquq va salomatlik xizmatlaridan foydalanishni kengaytirish

Maqsadga erishish vositalari

Gender tengligiga erishish tizimli va uzoq muddatli siyosatni talab qiladi. SDG 5 doirasida quyidagi vositalar muhim hisoblanadi:

• ayollarning iqtisodiy resurslar, mulk va moliyaviy xizmatlarga teng huquqlarini ta'minlash
• texnologiyalar orqali ayollarning imkoniyatlarini kengaytirishga ko'maklashish
• gender tengligi bo'yicha siyosatni qabul qilish, kuchaytirish va qonunchilikni amalda oshirish

Global holat va dolzarb muammolar

«Hech kimni ortda qoldirmaslik» tamoyili asosida davlatlar eng uzoqda qolayotgan hududlar va ijtimoiy qatlamlar uchun taraqqiyotni tezlashtirish majburiyatini oldilar. Bu gender tengligiga erishish va barcha ayol-qizlarning imkoniyatlarini kengaytirish uchun alohida ahamiyatga ega.

Barqaror rivojlanish maqsadlari BMT tomonidan belgilangan 17 ta global maqsaddan iborat bo'lib, gender tengligi ularning ko'pchiligiga bevosita ta'sir qiladi. Bu qashshoqlik, ochlik, sog'liqni saqlash, ta'lim, iqlim o'zgarishi va ijtimoiy adolat bilan chambarchas bog'langan yo'nalishdir.

COVID-19 va ayollar holati

COVID-19 pandemiyasi ayollar va qizlarga salbiy ta'sir ko'rsatdi. Himoya, sog'liqni saqlash va iqtisodiy imkoniyatlar cheklangani sababli ko'plab hududlarda ayollarga nisbatan zo'ravonlik va ijtimoiy bosim kuchaydi.

Pandemiya davridagi ma'lumotlar ayollarning norasmiy mehnat, parvarishlash ishlari va oilaviy mas'uliyat yukining ortganini ko'rsatdi. Bu esa ularning ta'lim, bandlik va yetakchilikdagi ishtirokini qiyinlashtirdi.

Ta'lim, iqtisodiyot va yetakchilik

Ayollar va qizlarning ta'lim olishi, sog'lig'ini saqlashi, munosib mehnat, siyosiy hamda iqtisodiy qarorlarni qabul qilish jarayonlarida teng ishtiroki barqaror iqtisodiyotga, ijtimoiy taraqqiyotga va butun insoniyat farovonligiga hissa qo'shadi.

Gender tengligiga erishish yo'lida huquqiy, ijtimoiy va iqtisodiy to'siqlarni, jumladan raqamli imkoniyatlardan foydalanishdagi tafovutlarni kamaytirish ham muhim vazifa bo'lib qolmoqda.

Kelgusi ustuvor yo'nalishlar

2030-yilgacha gender tengligiga erishish ayollar huquqlariga putur yetkazuvchi kamsitishning asosiy sabablarini bartaraf etish, gender asosidagi zo'ravonlikka barham berish va inson huquqlarini to'liq ta'minlashni talab qiladi.

Bu yo'lda ta'lim tizimi, mehnat bozori, sog'liqni saqlash va raqamli texnologiyalar sohasida ayollar va qizlar uchun teng imkoniyatlarni yaratish asosiy vazifa bo'lib qoladi.