SDG 14: Dengiz ekotizimlarini asrash
Asosiy g'oya
Barqaror taraqqiyot yo'lida okeanlar, dengizlar va dengiz zaxiralarini asrash va ulardan oqilona foydalanish.
Umumiy ma'lumot
Barqaror rivojlanishning 14-maqsadi okeanlar, dengizlar va dengiz zaxiralarini asrash hamda ulardan oqilona foydalanishga qaratilgan. Keyingi o'rinlarda bu maqsad SDG 14 deb yuritiladi.
Birlashgan Millatlar Tashkiloti tomonidan 2015-yilda belgilangan 17 ta barqaror rivojlanish maqsadlaridan biri sifatida SDG 14 ni amalga oshirish uchun 2030-yilgacha 10 maqsad va taraqqiyot yo'lini belgilashga xizmat qiluvchi ko'rsatkichlar mavjud.
Maqsadli natijalar
Birinchi 7 ta maqsad maqsadli natijalar deb yuritiladi va ular quyidagilarni o'z ichiga oladi:
- dengiz ifloslanishini kamaytirish
- ekotizimlarni himoya qilish va tiklash
- okeanning kislotaliligini kamaytirish
- barqaror baliq ovlash
- qirg'oq va dengiz hududlarini saqlab qolish
- ortiqcha baliq ovlashga hissa qo'shadigan subsidiyalarni tugatish
- dengiz resurslaridan barqaror foydalanishdan olingan iqtisodiy foydani oshirish
Qo'llab-quvvatlovchi vositalar
Qolgan 3 maqsad quyidagi yo'nalishlarga qaratilgan:
- okean salomatligi uchun ilmiy bilimlar, tadqiqotlar va texnologiyalarni oshirish
- kichik baliqchilarni qo'llab-quvvatlash
- xalqaro dengiz huquqini qo'llash va amalga oshirish
Okeanlarning hayotiy ahamiyati
Okeanlar va baliqchilik dunyo aholisining iqtisodiy, ijtimoiy va ekologik ehtiyojlarini qo'llab-quvvatlaydi. Okeanlar sayyoramizning hayot manbai va global iqlim tizimining regulyatori hisoblanadi.
Ular dunyodagi eng katta ekotizim bo'lib, millionga yaqin tur yashash muhiti bilan bog'liq. Okeanlar yer yuzasining uchdan ikki qismini egallaydi va sayyoradagi suvning 97 foizini o'z ichiga oladi.
Yomg'ir suvi, ichimlik suvi, iqlim, issiqlik miqdori va oqimlar bilan bog'liq ko'plab tabiiy jarayonlar okeanlar orqali boshqariladi. 3 milliarddan ortiq odamning turmush manbai dengiz hayoti bilan bog'langan.
Xavflar va muammolar
Sanoat inqilobidan keyin okeanlar kislotaliligi sezilarli darajada oshdi va bu barqaror foydalanish hamda bioxilma-xillik uchun jiddiy xavf tug'dirmoqda.
Okeanlardan barqaror foydalanishni ta'minlash uchun ularning kislotaliligi oshishining salbiy oqibatlarini yumshatish bo'yicha samarali strategiyalar zarur.
2020-yilgi Barqaror rivojlanish maqsadlari bo'yicha hisobotga ko'ra, okeanlarni, dengiz muhitini va kichik baliqchilikni muhofaza qilish bo'yicha qilinayotgan sa'y-harakatlar resurslarni muhofaza qilish ehtiyojlarini to'liq qondirmayapti.
Kelgusi ustuvor yo'nalishlar
Kelgusida dengiz ifloslanishini kamaytirish, qirg'oq hududlarini muhofaza qilish, ilmiy monitoringni kuchaytirish va baliqchilik resurslarini oqilona boshqarish SDG 14 ning asosiy ustuvor yo'nalishlari bo'lib qoladi.
Okeanlar salomatligini saqlash uchun xalqaro hamkorlik, ilmiy innovatsiyalar va mahalliy jamoalarni qo'llab-quvvatlash birgalikda olib borilishi kerak.